Thế lưỡng nan về việc tăng lãi suất của Nhật Bản và tác động đến thị trường toàn cầu

Nhật Bản có thể tạo ra tác động gì đối với thị trường tài chính quốc tế?

Biên bản cuộc họp tháng 10 của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) cho thấy khả năng sẽ có một đợt tăng lãi suất khác vào tháng 12 và lý do rất rõ ràng.

Lạm phát cốt lõi trong tháng 9 đã đạt 2,1% so với cùng kỳ năm ngoái, mức cao nhất kể từ đầu năm 2026 và cao hơn mục tiêu 2% của BOJ. Điều này được thúc đẩy bởi đồng yên yếu và chi phí năng lượng tăng cao do căng thẳng ở Trung Đông. Khi loại trừ thực phẩm và năng lượng, con số này ở mức 2,4%. Giá dầu tăng cao càng làm trầm trọng thêm áp lực lạm phát, đặc biệt khi xét đến sự phụ thuộc nặng nề của Nhật Bản vào nhập khẩu năng lượng. Do đó, giá dầu vẫn là yếu tố chính cần theo dõi khi đánh giá các bước chính sách tiếp theo của BOJ.

Mặc dù các điều kiện để tăng lãi suất đã được đáp ứng, BOJ vẫn chưa hành động. Một chính sách tiền tệ thắt chặt hơn có thể kiềm chế lạm phát và giảm bớt áp lực lên đồng yên. Tuy nhiên, nó cũng sẽ làm tăng chi phí đi vay, có khả năng kìm hãm hoạt động kinh doanh và đầu tư.

Một yếu tố cân nhắc khác là nợ chính phủ của Nhật Bản, vượt quá 200% GDP. Thay vì trả nợ, chính phủ liên tục đáo hạn các trái phiếu đến hạn bằng cách phát hành trái phiếu mới trong khi vẫn trả lãi cho khoản nợ của mình.

Lãi suất cao hơn sẽ làm tăng chi phí phục vụ khoản nợ đó, gây thêm căng thẳng cho tài chính công và đặt ra câu hỏi về tính bền vững của khoản nợ trong dài hạn.

Can thiệp tiền tệ là một công cụ khác để giảm bớt áp lực. Bằng cách bán đô la Mỹ và mua đồng yên, các nhà chức trách Nhật Bản có thể hỗ trợ đồng tiền và giảm lạm phát nhập khẩu. Tùy thuộc vào quy mô và cách thị trường diễn giải ý định của các nhà chức trách, sự can thiệp như vậy có thể gây ra sự sụt giảm mạnh của cặp USD/JPY. Lượng yên thu được sau đó có thể được đưa ra khỏi lưu thông, làm giảm tính thanh khoản trong nền kinh tế.

Tuy nhiên, dự trữ ngoại hối của Nhật Bản, dù lớn, nhưng không phải là vô hạn. Một phần đáng kể được nắm giữ dưới dạng Trái phiếu Kho bạc Hoa Kỳ (US Treasuries).

Nếu Nhật Bản bán số trái phiếu đó để hỗ trợ đồng yên thay vì tăng lãi suất, lợi suất trái phiếu kho bạc (Treasury yields) có thể tăng lên, gây áp lực lên thị trường toàn cầu, đặc biệt là các tài sản rủi ro hơn. Tại sao phải chấp nhận rủi ro với cổ phiếu khi trái phiếu chính phủ mang lại mức lợi nhuận tương đối an toàn khoảng 5%?

Việc Cục Dự trữ Liên bang (Fed) cắt giảm lãi suất có thể làm giảm bớt áp lực cho cả thị trường Hoa Kỳ và Nhật Bản bằng cách làm cho giao dịch carry trade đồng yên kém hấp dẫn hơn. Nhưng với lạm phát vẫn còn cao và thị trường lao động mạnh mẽ, một động thái như vậy hiện có vẻ khó xảy ra.

Ngược lại, nếu Fed đi theo hướng ngược lại với BOJ và giao dịch carry trade bị tháo gỡ, một vấn đề khác có thể phát sinh: các nhà đầu tư đã vay yên để mua tài sản nước ngoài có thể buộc phải bán chúng để trả nợ. Điều này có thể gây ra một đợt bán tháo thị trường lặp lại sự kiện năm 2024.