Giá dầu thô định hình lạm phát và chính sách ngân hàng trung ương như thế nào

Dầu là một trong những yếu tố quan trọng nhất thúc đẩy lạm phát. Giá dầu thô tăng kéo dài có thể đẩy lạm phát chung tăng ngay lập tức, nhưng hậu quả có thể lan xa hơn thông qua việc định hình kỳ vọng lạm phát. Tỷ lệ lạm phát hòa vốn mang lại một góc nhìn dựa trên thị trường về những kỳ vọng đó.

Tỷ lệ lạm phát hòa vốn là gì?

Tỷ lệ lạm phát hòa vốn bằng chênh lệch giữa lợi suất trái phiếu Kho bạc thông thường và lợi suất trái phiếu Kho bạc được bảo vệ khỏi lạm phát có cùng kỳ hạn đến khi đáo hạn.

Tỷ lệ hòa vốn kỳ hạn 10 năm, thường được dùng làm chuẩn, minh họa cho ý tưởng này:

Tỷ lệ hòa vốn kỳ hạn 10 năm = Lợi suất trái phiếu Kho bạc kỳ hạn 10 năm − Lợi suất TIPS kỳ hạn 10 năm

Con số đó phản ánh tỷ lệ lạm phát trung bình hằng năm mà tại đó nhà đầu tư sẽ hài lòng như nhau khi nắm giữ một trong hai loại chứng khoán đến khi đáo hạn. Tuy nhiên, tỷ lệ hòa vốn cũng chứa đựng phần bù cho rủi ro lạm phát và thanh khoản, vì vậy chúng không nên được coi là thước đo thuần túy của lạm phát kỳ vọng.

Mặc dù vậy, tỷ lệ hòa vốn là công cụ hữu ích để theo dõi cách thị trường định giá lộ trình lạm phát. Theo thời gian, giá dầu và tỷ lệ lạm phát hòa vốn đã vận động cùng nhau trong một mối quan hệ đồng biến rõ ràng.

Vì sao giá dầu lại quan trọng đối với lạm phát?

Con đường rõ ràng nhất là thông qua bản thân lạm phát năng lượng. Giá dầu thô tăng thường kéo theo các sản phẩm năng lượng khác tăng cao hơn. Vì năng lượng nằm trong các chỉ số giá tiêu dùng, một cú nhảy vọt của giá dầu có thể trực tiếp đẩy CPI chung tăng.

Dầu cũng thâm nhập vào giao thông vận tải, sản xuất, hóa chất và các lĩnh vực khác. Khi chi phí năng lượng tăng, doanh nghiệp phải đối mặt với chi phí cao hơn và cuối cùng có thể chuyển sang khách hàng, điều này có thể thể hiện trong CPI lõi.

Một kênh nữa hoạt động thông qua kỳ vọng. Khi các hộ gia đình và doanh nghiệp nghĩ rằng giá dầu sẽ duy trì ở mức cao, triển vọng lạm phát tổng thể của họ có thể dịch chuyển lên. Người lao động có thể đòi mức lương cao hơn, và các công ty có thể cảm thấy thoải mái hơn trong việc tăng giá. Những hiệu ứng vòng hai như vậy có thể kéo dài sự tồn tại của một cú sốc bắt nguồn từ năng lượng.

Tác động đến chính sách tiền tệ

Mối liên hệ giữa dầu và lạm phát này có ý nghĩa rất lớn đối với các ngân hàng trung ương, cơ quan có nhiệm vụ giữ lạm phát ổn định trong trung hạn, thường gần mục tiêu 2% mỗi năm. Trong hầu hết các trường hợp, các cú sốc do nguồn cung gây ra chỉ là tạm thời, vì vậy các nhà hoạch định chính sách có xu hướng bỏ qua chúng. Những cú sốc như vậy làm tăng lạm phát chung nhưng phần lớn không ảnh hưởng đến lạm phát lõi. Điều quan trọng hơn đối với các ngân hàng trung ương là liệu kỳ vọng lạm phát có được neo giữ hay không.

Một đợt tăng giá dầu kéo dài làm nâng kỳ vọng lạm phát có sức nặng hơn nhiều đối với ngân hàng trung ương, vì nó làm tăng nguy cơ xảy ra các hiệu ứng vòng hai. Điều đó khiến nhiệm vụ giữ lạm phát ổn định của ngân hàng trở nên khó khăn hơn và có thể đòi hỏi phản ứng chính sách. Các quan chức phải cân nhắc xem một cú sốc năng lượng là ngắn hạn hay có nguy cơ bị khóa vào lạm phát lan rộng hơn.

Nếu ngân hàng trung ương chuyển sang diều hâu để chống lạm phát do năng lượng dẫn dắt, kỳ vọng thường được giữ ở mức thấp vì nhà đầu tư dự đoán các đợt tăng lãi suất cuối cùng sẽ làm giảm tốc độ tăng giá. Ngược lại, lập trường trung lập hoặc ôn hòa trước chi phí năng lượng tăng cao dai dẳng có xu hướng đẩy kỳ vọng lên nhanh hơn và làm tăng mạnh khả năng xảy ra các hiệu ứng vòng hai.

Kết luận

Mặc dù các ngân hàng trung ương không kiểm soát trực tiếp giá dầu, họ có thể định hình cách một cú sốc dầu lan tỏa qua nền kinh tế. Lực đẩy ban đầu làm tăng lạm phát đến từ phía cung, nhưng các điều kiện tài chính thắt chặt hơn có thể làm hạ nhiệt cầu và ngăn cú sốc bám rễ vào lạm phát cơ bản và kỳ vọng lạm phát.

Kết quả là mối quan hệ hai chiều giữa dầu và chính sách. Giá dầu cao hơn làm tăng lạm phát, và ngân hàng trung ương có thể bù đắp áp lực đó bằng cách kiềm chế cầu. Cú sốc dầu kéo dài càng lâu và tác động đến kỳ vọng càng mạnh, thì càng cần nhiều sức mạnh hơn để duy trì chính sách thắt chặt.